Борба за наука

Сакам да споделам транскрипт од дебата на тема: Состојбата на истражувањата во општествените науки во Република Македонија, одржана на 14.04.2011 во организација на Форум - центарот за стратегиски истражувања и документација и Аналитика тинк тенк.

Тоа што ме заинтригира толку многу не е содржината на говорите сами по себе, туку личностите кои ги кажуваат и од каква позиција. Со сета почит кон оние што биле дел од мојот формален едукативен процес, сметам дека дебатава е полна со изговори особено од страна на говорниците кои доаѓаат од универзитетите. Се плаче наголемо за бирократијата и старото добро „немање на капацитети“ од финансиски и материјален аспект.

Неуспехот на катедрите на Правен факултет барем, е во немањето волја од страна на професорите и асистентите да ги вклучат студентите во истражувачките проекти. Не знаат ни дури да ги искористат за такво нешто, а спречени се главно од академската суета и мотивација за монополизација на академските и истражувачките позиции во заедницата. За предавање и создавање на знаење најпрво треба да се срушат конвенционалните граници за времетраење на час, авторитарниот однос на професор кон студент, ѕидовите на личната скржавост и на ушните каналчиња кои одбиваат да слушнат студентски аргумент освен кога е на линија на лично кажаното - професорски одобрено дебатирање.

Среќна сум дека во дискусијата се потенцирани неколку точки за кои сметам дека колку побрзо ги промислиме и усвоиме толку полесно ќе си го трасираме истражувачкиот пат во овој наш локален контекст.

За почеток, размислувањата околу (не)валидноста на општествените теории и знаења базирани врз емпиријата на Западна Европа и Сад за нашата политичко- општествена реалност.

За ова Неда Коруновска од тинк-тенк Реактор ќе каже: „Клучен факт е дека навистина најмалку истражувања, најмалку податоци постојат таму каде што се најпотребни - во земјите во развој, во земјите во транзиција, во земјите кои се соочуваат со најголеми проблеми. Од друга страна концептите, конструктите и теориите кои се базирани и докажани во западниот свет не даваат резултати, односно не се применливи во нашиот контекст и на нашето подрачје и мислам дека тоа е клучниот проблем со кој ние се соочуваме, недостаток од податоци, недостаток од домашна научна литература, кој ќе ни биде појдовна основа за одговор на одредени прашања кои што ние ги поставуваме.“

Понатаму, проблемот не е толку во квантитетот и квалитетот на самото знаење што се создава, ниту пак недостигот на пари и бирократијата, колку што е недостигот на научно љубопитство.
Целата академска заедница паѓа на овој тест. Не успева кај младиот човек да стимулира научно љубопитство. Иако на оваа тема, еден професор жестоко ми се спротистави со тезата дека факултетските професори не се должни никого да заинтересираат, тие очекуваат во предавалните да работат со изградени личности кои знаат што бараат во високо образовна институција, овде се работи за системски неуспех, а не само на поединци - професори.
Се работи за духот на општеството во кое растеме и се развиваме, а во кое наголемо виорат анти-интелектуални тенденции, брза храна - брзо знаење.

Едноставно за научниците и уметниците нема изговори изречени во недостиг на пари.
Поривот и инстинктот за сознание се издигаат над „немањето“ и препреките.

Дека тоа не е идеализам, умно укажува професор Емилија Симоска од Институтот за социолошки и политичко -правни истражувања: „Она што ми е исто така жал е впечатокот на помладите колеги за отсуството на обуки, дека нема каде да стекнат обука за научно истражувачка дејност. Обука за научно истражувачка работа не постои. Ајнштајн немал обука од областа на истражувањата, тој создавал наука. Хегел и Кант и сите социолози и филозофи од кои што сме се едуцирале немале обука за наука, немале ни Интернет, го користеле она што им било достапно, па создале системи без кои ние денес не можеме да ги правиме нашите истражувања. Не е проблемот во тоа. Не е проблемот ни во процентот на истражувачка пракса кој што го има на факултетите или не. Проблемот е дали се стимулира тоа интелектуално љубопитство, кое ако се стимулира непобитно ќе го одведе субјектот во наука и без да оди на курс и без да некој му објаснува дали тоа методолошки се прави вака или онака. Самата методологија е занает, но без интелектуалното љубопитство, (се слагам дека во нашето општество системот не е особено стимулативен), ние не можеме да имаме никакви резултати.“

Исто така за нас многу важна тема е односот на политиката кон политичките истражувања и обратно. Ние како млади истражувачи треба навистина да ги испитаме можностите и опасностите од овој однос. Зборуваме за пропусливи мембрани меѓу општествената наука, идеологија и политичка пракса. Имаме амалгам на научна идеологија кој надвиснува над нашите академии и тинк тенкови, најмногу под притисокот на донаторите.

Ова прашање го покренува Дане Талевски: „Политиката од една страна е корисник и
нарачател на научните истражувања, а од друга страна е предмет на истите тие истражувања.
Секогаш мора да имаме предвид дека истражувањата можат само да помогнат во процесот на креирање на политики, но реално тие не се единствениот фактор во процесот на донесување на
одлуки. Истражувањата покажуваат што е можно да се направи, но политиката одлучува што ќе се направи.“

Ве поканувам да ја прочитате транскрипцијата па да отвориме една наша интерно -јавна дебата околу состојбите во истражувањата во општествените науки од позиција на млади истражувачи и студенти.

Повелете:
Транскрип од конференцијата на тема: Состојбата на истражувањата во општествените науки во Р. Македонија

Личност на годината според Тајм Магазин

Светски познатиот магазин Тајм, секоја година избира личност на годината, личност за која се смета дека имала најголемо влијание врз светските настани во текот на годината. За личност на 2011 година е избран протестирачот, кој ги претставува сите оние што ги кренаа своите гласови против авторитарните режими, против оние 1% кои ја диктираат светската економија, против сите оние кои си дозволија да ги ограничуваат и повредуваат човековите права. Од Тунис, преку Египет и Либија се до Сирија, обичниот човек одлучи да каже НЕ! на сите оние маскирани во државниот авторитет кои му ги узурпираа основните човекови права. Следеа пролетните протестите во Шпанија и Грција, поттикнати од економската ситуација на земјите. Во Њу Јорк на Вол Стрит се собраа оние кои се против економската политика која е во полза само на оние најмоќните, против оние 1%, кои очигледно заборавиле дека 99>1. Последни се протестите во Москва, каде 50.000 руси излегоа да се побунат против изборните резултати.

Никако не смееме да ги заборавиме протестите во неколку македонски градови против обидот да се прикрие убиството и убиецот на младиот Мартин Нешкоски од страна на министерството за внатрешни работи. #Протестирам покажа дека гласот на обичниот народ е најгласен и дека вистината не може да се сокрие доколку има некој кој ја бара.

Голем дел од овие настани можеби и немаше да се случат, или во најмала рака сето тоа ќе се одвиваше поспоро доколку не беа социјалните медиуми, но сепак, народот е тој што треба да ги добие најголемите заслуги.

Дами и господа, личноста на годината:

За повикувањето на поврзаноста со античките Македонци кај современиот македонски народ

Свеста за поврзаноста, блискоста и повикувањето на античките Македонци и античка Македонија кај современиот македонски народ и држава Македонија воопшто не е нова појава, како што се обидуваат да докажат одредени кругови. Напротив, не само што оваа појава е позната уште во XIX век, свеста за поврзаноста со античка Македонија во постојано и во континуитет го следи македонското национално живеење.

Пред да ги разгледаме причините за ова повикување и свест за потекло од античките Македонци кај современиот македонски народ, треба да се спомене еден многу очигледен факт околу нашата поврзаност со античка Македонија. Без оглед на сите врски (и нивното проучување): генетски, археолошки, јазични (лингвистички), културолошко-фолкористички, историски, географски, колку и да се обидуваат одредени кругови да ја одрекуваат и жестоко негираат поврзаноста на античките и современите Македонци и Македонија, сепак таа поврзаност постои. Дури и оние кои ја негираат поврзаноста да се во право со нивните аргументи, па ние да немаме ништо заедничко со античките Македонци и Македонија, самиот факт што ние ги носиме имињата Македонија и Македонци, кои пак потекнуваат од античко време т.е. античка Македон(ија), укажуваат дека сепак сме поврзани и постои врска, ако ништо друго барем врз основа на истото име (и земја) кое го носиме.

Од историјата ни е познато дека значаен дел на македонските национални дејци, револуционери, учебникари се сметале себеси и Македонците за директни потомци на царевите Филип и Александар и античките Македонци. Тука се вбројуваат Ѓорѓија Пулевски, Исаија Мажовски, Димитар Македонски, Никола Карев, Јане Сандански... Познати се прогласите на Македонското (Кресненско) востание од 1878 и Привремената влада на Македонија од 1880 во кои се зборува за „војска на Александар Македонски“ и се „бара реставрација на античка Македонија“. За оваа појава на свест за поврзаност со античките Македонци сведочат и странски патеписци, дипломати и дејци, а посебно и бугарски национални дејци како Петко Рачов Славејков. Сакајќи да ја искажат својата македонска национална посебност и самобитност и поврзаност со националното име Македонци (посебно во однос на културно-јазично блиските Срби и Бугари) од една страна и истовремено сакајќи да се подигне моралот кај македонските маси повикувајќи се на славната историја на Македонија од антиката од друга страна, во екот на македонското национално будење и преродба во XIX век се појавува оваа свест и повикување на потекло од античките Македонци на современиот македонски народ.

Силното идентификување со името Македонија (кое потекнува од антиката) во текот на целата национална преродба и национално-ослободителна војна почнувајќи од Разловечкото востание од 1876 чие знаме го носеше натписот МАКЕДОНИЈА и разјарениот лав, па се до НОВ и АСНОМ, укажува на тоа дека не само што нашите предци природно се идентификувале со ова име, туку и тие јасно врз основа и под името Македонци и Македонија (ВМРО, ТМОРО, АСНОМ, ПОМ, КПМ) започнале организирано национално-ослободително движење и организации со цел за создавање на своја држава и целосна национална афирмација како Македонци и Македонија. Овие факти јасно говорат и даваат одговор за тоа кој народ на Балканот единствен и од секогаш се идентификувал и (прв) го користел името Македонија за својата земја, самиот себеси и своите организации, движења и во секојдневниот живот, а посебно во контекст на негирањето на правото на нашата држава да го носи името Македонија и притисоците за негова промена.

По создавањето на македонската држава со АСНОМ по Втората светска војна и за времето под Југославија, свеста за поврзаност со античка Македонија и античките Македонци иако во многу мал и незабележлив обем, сепак постоела. Иако државната политика и доктрина на СФРЈ било словенството, сепак во историските книги во Македонија стоеле делови за античка Македонија и нејзините кралеви Аминта, Пердика, Филип, Александар. Најочигледен пример се 3 тома „Историја на македонскиот народ“ издадени во 1969 година, во чија прва книга на 15-20 страници стои дел за античка Македонија и походот на Александар Македонски. Истовремено во книгите кои ја проучувале македонската национална свест од политиколошки, социолошки и историски карактер на автори како Драган Ташковски, Славко Милосавлевски редовно се споменува повикувањето и свеста за поврзаноста со „старите Македонци“ кај дејците (Пулевски) од периодот на преродбата.

Со стекнувањето на независноста на Македонија во 1991 година, оваа појава на свест за потекло и поврзаност со античките Македонци и Македонија повторно се појавува со многу поголеми размери, ентузијазам и поддршка не само од граѓаните и граѓанското општество туку и од официјалните државни институции и установи. Уште во 1991/1992 за државно знаме на Македонија во Собранието се усвојува 16 зрачното сонце од Кутлеш, симбол на античка Македонија и кралската династија Аргеади на која припаѓале Филип II и Александар III Македонски. Токму под ова знаме на служба биле и личности кои денес жестоко се спротиставуваат на повикувањето за поврзаност (и потекло) од античките Македонци, како што се Љубомир Фрчкоски или Стојан Андов. Одредени институции и министерства (за надворешни работи и култура) за свои симболи и грбови избрале мотиви од античка Македонија. Започнало именување на улици и булевари по Александар Македонски (главниот булевар на влезот во Скопје кај Автокоманда го носи тоа име од деведесетите). Истовремено во официјалната историска наука и во рамките на образовниот систем на независна Македонија се прифаќа и се вклучува поголемо изучување на античкиот период од историјата на Македонија. За граѓанското општество вреди да се спомене дека култот кон Александар Македонски и античка Македонија доживува невидени размери низ целата држава (пр. телевизија во Гостивар, радио и такси-компанија во Кичево го носат името Александар Македонски), се печатат книги, весници и списанија на оваа тема, се основа дури и здружение „Антички Македонци“ во Богданци, се чествуваат денот на раѓањето и смртта на Александар Македонски, приватни претпријатија и установи ги носат имињата на Филип и Александар. Во новиот милениум и 21 век оваа појава продолжува и со тоа што во летото 2006 година во Прилеп и Штип се откриени првите споменици на Александар Македонски, подароци-приватни донации на бизнисмени. Кулминацијата на оваа појава на свест за потекло и поврзаност со античка Македонија се случува во периодот 2007-2008 поради повтороното актуелизирање на прашањето за името и ветото од страна на Грција на самиотот на НАТО во Букурешт на 2.4.2008.

Повторното и овој пат посилно појавување на овој феномен на македонското национално постоење во периодот на независна Македонија делумно е на истите причини како и за времето на македонската национална преродба во XIX век - зацврснување на македонската национална самобитност и свест и зајакнување на националниот морал и дух повикувајќи се на најславното минато на Македонија од антиката. Но, во овој период оваа појава за повикување на поврзаност со античка Македонија, а посебно во најновиот период од 2008 година, се покренува и од една друга причина - негирањето на правото на името Македонија и неговото присвојување од страна на Грција во т.н. „спор за името“.

Познавајќи го фактот дека името Македонија потекнува и се појавува токму со античките Македонци и Македонија, на современите Македонци, во ситуација кога Грција бара промена на името на Македонија поради тоа што „античка Македонија била грчка и врз основа на тоа името Македонија било грчко и им припаѓало само ним“, не им преостанува ништо друго освен да ги покажат, докажат или побараат своите врски и поврзаности со изворот и појавата на името Македонија - античкиот период. Во ситуација кога се негира националното име (и идентитет) Македонија од позиции дека неговиот извор и прва појава во историјата се „своина“ (припаѓаат) на Грција и од таму само таа има право на него, го предизвикува и засилува овој феномен на свеста за потекло, поврзаност на современиот македонски народ со античките Македонци и Македонија. Тоа е сосема оправдано, затоа што кога едната страна која патем не го носи и нема никаква врска со името Македонија, а се повикува на него како свое (дел до своето културно-историско наследство) врз основа на поврзаност со периодот на неговата појава и „извор“ и притоа забранувајќи го правото на другата страна да го носи тоа име, сосема е очекувано другата страна (Македонија и Македонците) исто така да се повикаат на периодот на појавата и потеклото на своето име во контекст на своја и своевидна одбрана на правото да го носи сопственото име. Токму затоа при тв-дуелот на Студио 2 на А1 тв од 19.6.2009, Паско Кузман свесно или несвесно на својот соговорник Љубчо Георгиевски на прашањето зошто толку се инсистира на врските со античка Македонија, одговори дека тоа е неопходно за да се докаже нашето право на името Македонија.

Одредени (интелектуални) кругови и дел од граѓаните незадоволни од политизацијата на овој феномен од политичките партии (па и државните институции) сосема го отфрлаат и дури жестоко се противат, често изнесувајќи лажни факти (дека тој настанал сега, се отфрлала и негирала нашата поврзаност со словенството). Одбивноста поради политизацијата кај граѓаните е сосема оправдана и легитимна, но жестокото противење на интелектуални кругови кои за жал не ја проучиле и сфатиле суштината на овој феномен е крајно неиздржано. Повикувањето на античка Македонија ниту во историјата ниту сега не го одрекува нашето словенско културно-јазично-историско наследство , впрочем и самиот Пулевски пишувал „наш цар Филип славјанин је, наш цар Александар славјанин је, наши славјански баби ги родиле“, а официјалната наша наука и образованието сеуште не учат за светите Кирил и Методиј, Климент и Наум.

Суштината на овој феномен како во минатото така и денес веќе ја кажавме: потребата од искажување и зајакнување на македонската национална свест, посебност и самобитност, подигнување и воздигнување на националниот дух и чувство преку повикување на славното минато на Македонија и во најново време потребата да се докаже и покаже директна поврзаност со потекнувањето, појавата и „изворот“ на името Македонија и правото нашата држава да го носи тоа име не наштетувајќи никому. Од аспект на политичката дебата во современото демократско општество на Македонија во 21 век, останува како високо свесни, морални и слободљубиви граѓани, со факти и аргументи да зборуваме за користа или штетата што ќе ја има македонскиот народ и држава од повикувањето на овој феномен. Тој е одамна присутен во националното битисување на Македонците како народ, во различни услови и различни размери и тоа непобитен факт кој не може да се одрече и негира. Дебата околу неговата корисност и штетност во современите услови, текови и живеење е нешто сосема друго и исходот од неа треба да е плод на здраворазумно размислување, факти и аргументи, а не ефтини пропагандни и дневнополитички фрази.