Меѓуетничкото насилство во Македонија

По серијата насилни инциденти претежно на верска, но и на етничка основа од крајот на јануари и почетокот на февруари годинава, во месец март повторно не заплисна бран на насилства на меѓуетничка основа. Интензитетот на овие насилства, односно тепачки беше многу поголем од претходните бидејќи овој пат директен предмет на напад беа луѓето (граѓаните) и нивната безбедност, здравје и животи, за разлика од претходните инциденти со епицентар во Струшко, каде главна мета беа верски, станбени објекти, автобуси и возила. Овој нов бран на тепачки и насилства на етничка основа, открија на виделина многу очигледни проблеми со кои се соочува македонското општество и граѓани за кои досега со сила сите се правеа „слепи“ несакајќи да им се посвети должното внимание, како од надлежните установи во прв ред, така и од општествената јавност.

Најпрвин треба да се разгледа улогата на медиумите, кои во најголема мера ја произведоа напнатата и тензична атмосфера, постојано кревајќи ги страстите со на моменти крајно непрофесионалното известување за случувањата и настаните. Уште на 28.02 со немилиот настан во Гостивар кога беа убиени 2 момчиња, медиумите веднаш истрчаа со имињата и презимињата на извршителот на тој чин и жртвите, нагласувајќи ја нивната етничка припадност и со тоа давајќи му етнички рамки и димензии на овој немил настан, за кој секако надлежни се државните судски органи и органите на прогонот. Веднаш по ова поголем број на граѓани од албанска националност се кренаа на протести со делумно национал-шовинистички дејанија. Во Скопје се случи „протест“ со знамиња кој дополнително ги истакна и потенцира етничките рамки и бои на овој немил настан. Зачудува што „напредни левичари“ се приклучија кон овој протест со знамиња, знаејќи дека токму ним етничката, верската и расната припадност воопшто ништо не им значат и притоа (не)свесно рамо до рамо се едно јасно и јавно докажано профашистичко и национал-шовинистичко „граѓанско“ здружение „Разбуди се“ дополнително дадоа тежина на етничката „позадина“ на овој немил настан. Овој немил настан продолжи отворено да се злоупотребува и користи во јавните настапи на новинари и аналитичари (и Македонци и Албанци), токму со цел да се прикаже „умисла и националистичка позадина“ која треба да ги покрене страстите, па дури и да го оправда насилството на едната „страна“. Некои медиуми отидоа дотаму, без ниту еден доказ да објавуваат етничка припадност на сторителите, како што беше случајот со албанскиот портал „Журнали“ кој објави дека „македонски пиромани“ (piromanet maqedonave) го запалиле дрвениот мост меѓу населбата Хром и селото Крушопек?! Целта на ова се разбира е повеќе од јасна.

Набргу по овој настан следеше серија физички напади, меѓу кои и прободувања со нож (на момче на Бит-Пазар) речиси сите врз младинци од македонска националност, за кои медиумите постојано само известуваа со посебен нагласок на националната припадност без да се покрене поголема фама околу тоа. Набргу потоа на 7 март, се случи напад врз група младинци од албанска националност во автобусот 58, кој вистински ја покрена тензијата и серија на нови „одмазднички“ напади. Овој напад врз Албанци има своја матна позадина доколку се земе предвид изјавата што за вестите на ТВ Алфа ја даде дедо на нападнато момче, дека напаѓачите му се обратиле на албански јазик и го прашале „како си“, па продолжиле да го тепаат. Дали ова било изјавено под дејство на стрес и збунетост или свесно се изнел некој факт кој во суштина ја расветлува позадината на овие случувања нема да остане познато, меѓутоа како факт ќе треба да се земе дека притворените од полицијата за овој случај се од македонска националност. По овој настан следеа серија инциденти меѓу кои во Тетово и Ѓорче Петров од страна на напаѓачите било извикувано „вие ли ќе тепате Албанци“ што јасно ја укажува одмаздничката етничка мотивираност на нападите. Тепачките продолжија по автобуси и улици, во вистински лик на терористичка улична војна во која не се бираа цели и средства, па беа нападнати дури и 15-годишни девојчиња и 68-годишни старци. Интензитетот на тепачките се намали се до Маршот за мир (кој за поздравување беше без знамиња и симболи), но и денес се известува за тепачки но со намалена зачестеност и внимателен тон на известување.

Како најголем феномен по кој ќе остане запаметен овој бран на етнички насилства е држењето на одредени интелектуалци и јавни личности од албанско етничко потекло. Имено, знаејќи дека на еден интелектуалец наобразен со духот на човечноста, правдината, просветителството и љубовта, етничката припадност, а уште помалку и омразата треба да му се сосема непознати нешта, зачудија јавните настапи на најголемиот дел интелектуалци од албанско потекло. Речиси сите едногласно и без исклучок застанаа во одбрана и оправдување на насилствата вршени од „својата“ страна. Чесен исклучок претставувал Артан Садику член на „Ленка“ кој во личен разговор ми го посочи проф. Билјана Ванковска, од кого за жал досега не успеав ништо да прочитам. (Не)свесно давајќи след само на настаните во кои жртви беа Албанци, овие „интелектуалци“ всушност дадоа опрадвуање на насилствата, во смисол дека тие се „логичка и нормална“ реакција на „самоодбрана“ (?!). Овој запрепастувачки потег на потенцирање само на настаните во кои жртви беа Албанци е во иста линија со национал-шовинистичките дивеења и палења на македонското знаме во Косово и Албанија.

Ваквиот тесноглед и крајно етноцентричен пристап од страна на албанските интелектуалци во суштина укажува дека нормален (со)живот надвор од етничките поделби и рамки на овие простори не е возможен бидејќи освен крајно и екстремно застапување на и од „своите“ интереси и припадност овие интелектуалци воопшто не познаваат. Не познаваат ниту социјални, економски, општочовечки интереси, туку единствено и само свои етнички интереси или пак сите овие видови интереси но само во рамките и оквирот на гледање преку своите интереси. Доказ за ова е дека исклучиво сите политички елити и партии на Албанците во Македонија се засноваат само и само за „правата“, интересите и целите само на Албанците, незанимавајќи се воопшто со општите граѓански и општествени интереси, како и склоноста на овие политички елити за постојани остри и тесни национал-шовинистички и етно-центристички радикални настапи во јавноста и на политичката сцена. За разлика од условно кажано македонските „леви“ партии кај кои етно-националните (и верските) интереси немаат големо влијание, воопшто не постои таков случај кај албанска партија, здружение, интересовна група. Жалосно е што воопшто во македонското општество и политички систем не постои ниту заедничко движење, партија или платформа на граѓани со различно етничко потекло поврзани околу општествени, економски и различни други интереси и цели. Рамковниот договор и консоцијалниот модел воспоставен со него, кој има силни центрифугални оттргнувачки сили, кои во суштина прават да живееме како во федерација на две единки и племенски заедници и понатаму во иднина само ќе ги потхранува овие поделби се до крајниот стадиум на распад кога веќе ќе биде сосема јасно дека не е возможен ниту пак има една заедничка основа за натамошен заднички живот.

За разлика од свесноста и совеста на „македонската“ интелектуална јавност која доследно и остро ги напаѓа, разоткрива, критикува и „демистифицира“ сите можни појави на македонски национал-шовинизам, кај „албанската“ интелектуална елита воопшто не постои такво нешто, туку напротив таа најчесто е во служба и најотворена поддршка на великоалбанскиот национал-шовинизам кој се покажа како многу крвав, насилен и екстремен во последниве 2 десетлетија на преминот од XX во XXI век. Не треба да зачудува фактот зошто „граѓанско“ здружение само еднострано осудува инциденти во кои жртвите се само со една етничка припадност. Не треба да не зачудува и фактот што албанските политички партии, интелектуалци и аналитичари постојано повикуваат на почитување и спроведување на Рамковниот договор, а забораваат дека една од одредбите во него е враќањето на раселените Македонци и Срби во Арачиново и Матејче кои веќе 11 години не можат („не смеат“) да се вратат, а нивниот имот, а во одредени случаи и живот се постојано мета на напади и сето тоа воопшто не е осудено од напредна интелектуална елита, било македонска било албанска. Сето ова укажува дека спрегата на албанската политичка и интелектуална елита, спремноста за насилство и системот на сврзани садови со Косово и Албанија, секој можен инцидент, кој може да биде свесно предизвикан од самите нив брзо ќе биде инструментализиран за „сеопшта национална“ акција. Ова не е случај само денес како пример треба да послужи и погромот на неалбанското население (предимно Срби) во март 2004 што се случи на Косово, кога како причина беа земени 2 удавени албански момчиња во река, а насилствата и нападите врз цивили, станбени и верски објекти зафатија размери на целата територија на Косово, дури и до 100 километри одалеченост од местото на тој настан.

Иако отворам можност за критика врз основа на стереотипизирање, ќе го поздравам однесувањето на граѓаните во оние средини каде Албанците се малцинство, бидејќи воопшто не беа мета на напади. Граѓаните од овие предели успеаа да покажаат мирољубивост и висока граѓанска и општочовечка свест што е доказ за желбата и пример за заеднички живот, со надеж дека тоа ќе биде образец за цела Македонија и Балканот.

Земајќи ги предвид сите можни чинители и причини за појавата на насилството во општеството од економско-стопански, политички, образовни, културни, во дадениов случај не можат да се пренебрегнат етничко-националните. Нивниот конфликтен и разорен потенцијал и моќност е огромна, исто како и мобилизирачко-покренувачката сила која ја имаат посебно кај Албанците. Државните установи, регионалните и меѓународните фактори треба што поскоро да ги согледаат овие чинители и да покажат силна волја за нивно надминување и тоа во нивната суштина и корен, затоа што минатото на овие простори не учи дека ненавменото и несуштинското дејствување врз овие штетни појави ќе има и повеќе од катастрофални и трагични последици кои на крајот на краиштата подеднакво го болат и засегаат секого без разлика на неговата припадност.

(Гео)Политичкото значење и заднина на најновите меѓуверско-етнички судири во Македонија

Кон крајот на јануари годинава, Македонија повторно по кој знае кој пат беше втурната, а јавноста сведок на нови немили сцени и инциденти на верска и етничка основа. Имено, како главна причина за овие настани беше наведена маска на Вевчанскиот карневал, а како споредна но сепак поврзана навредливите навивачки песни кои ги пееа дел од македонските навивачи на европското првенство во ракомет во Ниш и Белград.

Дека ова воопшто не беа спонтани собири и манифестации, туку слободно може да се каже добро испланиран и организирани укажуваат повеќе факти. Точно 10 односно 9 дена по завршувањето на карневалот во Вевчани и 6 дена по мечот Македонија:Шведска на кој се пееше навредливата песна, за што веднаш реагираше екстремната националистичка албанска организација „Разбуди се“, во Струга 47-годишниот Мунир Исмаили од с.Шум го запалил македонското знаме кое претходно го купил од книжарница. Веднаш потоа тој бил уапсен при што утредента околу 1000 граѓани мирно протестирале за негово ослободување пред судот во Струга. Три дена потоа на 27.01.2012, на протест организиран од струшкото муфтиство е симнато и заменето македонското знаме со исламско (саудиско) пред општинската зграда. На овој протест на кој ќе присуствува струшкиот градоначалник Рамиз Мерко, струшкиот муфтија Фатон Полиси, ќе истакне дека причина за протестот е навреда на муслиманите на карневалот во Вевчани, а човекот што го запали македонското знаме пред насобраната маса ќе го нарече „патриот“. Набрзо потоа, во вечерните часови на наредните неколку денови се редеа инциденти од типот: испишување навредливи графити на и кршење на крст во црквата во с.Бороец, демолирање на приватна амубланта во с.Лабуништа (во сопственост на лице од Вевчани), запалување на помошна просторија на црквата во с.Лабуништа, обид за палење на црквата во с.Мала Речица (Тетовско), испишување навредливи графити на Исак џамијата во Битола, црквата во скопската населба Ченто и приватни дуќани во Маџари.

Оставајќи ја суштината на овие многу опасни и стравични случувања за дебата во некој друг текст, би се осврнал на (гео)политичкото значење на овие инциденти, со што би можело да ја нагодуваме и нивната заднина. Отфрлајќи ги сите шарлатански теории на заговор, слободно може да се заклучи дека (регионално) најголема корист од вакви инциденти и дестабилизација на Македонија и регионот има Грција. За ова пишуваше и еминентниот геополитички интститут Стратфор. Имено, воочи самитот на НАТО во Чикаго (21. и 22.05.) , а по пресудата на Меѓународниот суд на правдата во Хаг од 05.12.2011, Грција нема друг избор освен својата главна цел спречување и оневозможување на членството на Македонија во НАТО, да го оствари преку аргументирање на други факти, наместо спорот за името, за што веќе беше „осудена“ од судот во Хаг. Токму затоа, евентуална дестабилизација и граѓански вооружени судири во Македонија, кои ќе покажат дека Македонија е неспремна за членство во НАТО, со кршлива внатрешна безбедност и меѓуетничко-верски односи, доаѓаат како порачани и идеални за Македонија да не добие покана за членство, што е главна цел на Грција. Ваквите случувања се одлични за Грција да може да поентира и да ја претстави Македонија како извор на нестабилност во регионот (што впрочем е нејзин аргумент во спорот за името уште од Меморандумот од 25.01.1993) и како таква во никој случај не би можела да биде членка на НАТО и „извозник на мир“.

Со овие настани некои кругови може да ја поврзат и посетата на нашиот вицепремиер Теута Арифи и министерот за одбрана Фатмир Бесими на Грција, непосредно пред и за време на случувањата на овие немили инциденти, како и спремноста на Грција за средби само со министри и македонски официјални лица со албанско етничко потекло. Јас лично ќе ја отфрлам ваквата можност сметајќи дека и покрај жестоките иредентистички и националистички ставови (порано) во јавноста на Теута Арифи, сепак таа мисли на доброто, животите, слободата и безбедноста на сите граѓани на Република Македонија и како интелектуалец и мајка не би учествувала во вакви црни сценарија. Но во секој случај останувам цврсто на ставот дека геополитички и стратешки, дури и да нема никаква вмешаност, највеќе и одговараат на Грција.

За крај би споменал уште еден фактор зошто дестабилизацијата на Македонија и регионот и оди во прилог на Грција, која прва реагираше на официјално ниво за навреда од маска на карневалот во Вевчани. Како што и самите аналитичари на Стратфор оценуваат, во услови на крајно тешка и неизвесна финансиско-економска криза, во која целосно е паднат не само финансискиот, туку и политичкиот и меѓународниот легитимитет и углед на Грција, единствена шанса за спас е регионална криза, во која Грција поради својата големина и географска положба ќе ја има главната „спасоносна и стабилизирачка“ улога. Тоа од една страна ќе повлече пари и средства за нејзиното ангажирање, што пак ќе може донекаде да ги покрие огромните долгови, а од друга страна угледот и легитимитетот на Грција ќе бидат вратени и обелени пред европската и светската јавност со што Грција ќе би ги добила сите почести и неограничената поддршка од меѓународната заедница за сите нејзини дејствувања и страштешки цели и определби.

Дека големите и длабоки економско-финансиски кризи од секогаш биле причини за дестабилизација, пораст на екстремизмот и страотни војни, доказ се подемот на фашизмот и нацизмот и Првата и Втората светска војна. Токму затоа, од аспект на политичкиот и безбедносниот дискурс никогаш не треба да се испушти од вид економијата и економските проблеми, затоа што токму тие се најболните и најосетливите за човечката кожа на секој граѓанин.

Спортот, навивањето и градењето и јакнењето на националната свест

Понесен од прекрасните и восхитувачките победи на македонските кошаркари кои се надоврзаа и совршено поклопија со прославата на 20 годишнината од независноста на Македонија минатиот септември го напишав следниот текст: http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=92711924317&id=13&setIzdanie=22391 . Како млад човек кој неизмерно ја сака и почитува Македонија, а воедно активно го следи спортот и долги години ги посетува стадионите и спортските сали и истовремено се занимава со општествените феномени, се решив повторно да напишам текст околу овие појави во екот на победите на македонските ракометари на европското првенство во Србија, во чија прва фаза во Ниш и самиот бев меѓу бројните македонски навивачи.

Како што напишав уште во текстот од септември, во 21 век и ерата на глобализација, не ни се потребни војните кои шират омраза, страдања и недоверба, за да го јакнеме нашето национално чувство и припадност кон Македонија. Во денешно време тука се спортот и спортските победи, достигнувањата и успесите во културата, науката, уметноста. Спортот и самиот по себе има силна морална порака за животот на секој поединец и општествениот живот, само квалитетот е клучниот и најбитен чинител кој води до успехот. Во спортот се покажуваат и вистинскиот хероизам, пожртвуваност, патриотизам, но и човечност и моралност. Познати се случаите и на злоупотреби на спортот, но сепак неговата важност за здравиот развиток и воспитание на младите генерации се неопсорни и потребни на секое општество, посебно македонското, кое е истоштено од транзиции, поделено по етнички, верски и политички линии.

Навивањето како феномен е најтесно поврзан со спортот, а често се злоупотребува и од политиката и разни општествено-политички движења и партии. Сепак, петте дена поминати како македонски навивач во Ниш, по кој знае кој пат потврдија дека навивањето за својата репрезентација е благородна работа и воедно претставување на својата земја и култура во земјата каде што се гостува. Таков беше и позитивниот пример со бројните шкотски навивачи кои го преплавија Скопје пред некоја година, а оставија најпозитивни и светли впечатоци меѓу Македонците. Така беше и овој пат со нас Македонците во Ниш. На сите страни беа закачени македонските знамиња, шалови и обележја, во рестораните се пушташе и пееше македонска музика, се организираа македонски вечери и забави, најпријателски се дружевме и честевме со малубројните чешки и шведски навивачи, разменувајќи шалови и дресови. Одлично се забавувавме со српските домаќини, подарувајќи им огромен број на македонски дресови, шалови, капи, знамиња, шлемови од фалангата. Одејќи пеш од фан-зоната до салата „Чаир“ имав незаборавни мигови на отпоздравување со други македонски навивачи и поздравување од обични граѓани на Ниш, меѓу кои и средношколци пред гимназијата кои кога ме здогледаа ја запеаа „Македонија навива“ од Тоше Проески.

За навивањето на натправарите на нашите ракометари само пофални зборови може да се кажат. Целата сала беше обоена црвено-жолта, исполнета со македонски знамиња. Владееше чувство на највисоко македонско единство, за што сведочи и мојата кратка средба и поздравување со градоначалникот на Куманово пред кафулето Y, кој носеше шал Македонија со 16-зрачното сонце од Кутлеш и ме отпоздрави со зборовите „Одиме на победа“ :D. Пеењето на македонската химна од 4000 грла, беше чувство кое го наежува човека. Секој гол на нашите ракометари беше проследен со еуфоричен делириум и национална екстаза и пеење македонски песни. Во салата беа присутни поранешни ракометари Манасков, Кастратовиќ, јавни личности како Бубо Каров - Цацко, градоначалниците на Велес, Куманово, Центар, Ѓорче Петров, Аеродром, мали дечиња со своите родители, цели семејства, работни колективи од разни фирми сите со искрена желба за победа и љубов кон Македонија. Пред салата забележав дури и еден познаник Албанец кој работи како фризер кај мене во наелба. Се пееше, славеше и бодреше Македонија. Името на Македонија ечеше и се славеше на сите страни и покрај сите забрани и негирања од разни меѓународни организации, претставници, бирократи и сојузи. Одличните игри на нашите ракометари, не воздигнаа до небеса, на позитивните чувства им немаше крај, дури и во моментите на несреќните порази со еден гол во последните секунди. Се случи буквално македонско навивачко-ракометно „освојување“.

Навивањето во Македонија (а и на поранешните ју-простори) покрај некои негативни страни низ годините, сепак има и клучно и пресудно значење и во македонското национално будење во предвечерието на независноста на Македонија. Не е случајно што во 1987 година, навивачката група на Вардар (во тоа време единствен македонски клуб во ју-лигата, своевидна репрезентација на Македонија за која навивале сите Македонци од сите краишта) го зела името Комити. Македонските навивачи на крајот на осумдесетите и почетокот на деведесетите беа дел од критичната маса и најистурениот дел од цивилното општество кој се залагал за независност и самостојност на Македонија. Песната „Излези момче“ потекнува токму од тој период на раните '90, само што сега се популаризира по успесите на кошаркарите кои самите ја пееа, а од ова ракометни првенство ја научија и неколку Швеѓани, Чеси и голем број на Срби од Ниш. Имајќи предвид каква е структурата на навивачите секогаш е потребна заемна соработка и политики со владата пред се во бодрењето на националните тимови, за да нема застранувања кон расизам, национал-шовинизам и слични негативни појави. Токму затоа за големо поздравување е проектот „Македонија навива“ од 2007 година, чии навивачки песни до денес се пеат на цел глас од млад и стари.

За крај, останува да се каже дека победите на Македонија ја греат душата на секој Македонец и македонски граѓанин. Не воздигнуваат и не прават горди и вредни пред целиот свет. Затоа поздрав и поддршка до сите наши спортисти, само напред, играјте за победи, играјте за нас! Сите ние заедно сме Македонија! Напред Македонија!

Борба за наука

Сакам да споделам транскрипт од дебата на тема: Состојбата на истражувањата во општествените науки во Република Македонија, одржана на 14.04.2011 во организација на Форум - центарот за стратегиски истражувања и документација и Аналитика тинк тенк.

Тоа што ме заинтригира толку многу не е содржината на говорите сами по себе, туку личностите кои ги кажуваат и од каква позиција. Со сета почит кон оние што биле дел од мојот формален едукативен процес, сметам дека дебатава е полна со изговори особено од страна на говорниците кои доаѓаат од универзитетите. Се плаче наголемо за бирократијата и старото добро „немање на капацитети“ од финансиски и материјален аспект.

Неуспехот на катедрите на Правен факултет барем, е во немањето волја од страна на професорите и асистентите да ги вклучат студентите во истражувачките проекти. Не знаат ни дури да ги искористат за такво нешто, а спречени се главно од академската суета и мотивација за монополизација на академските и истражувачките позиции во заедницата. За предавање и создавање на знаење најпрво треба да се срушат конвенционалните граници за времетраење на час, авторитарниот однос на професор кон студент, ѕидовите на личната скржавост и на ушните каналчиња кои одбиваат да слушнат студентски аргумент освен кога е на линија на лично кажаното - професорски одобрено дебатирање.

Среќна сум дека во дискусијата се потенцирани неколку точки за кои сметам дека колку побрзо ги промислиме и усвоиме толку полесно ќе си го трасираме истражувачкиот пат во овој наш локален контекст.

За почеток, размислувањата околу (не)валидноста на општествените теории и знаења базирани врз емпиријата на Западна Европа и Сад за нашата политичко- општествена реалност.

За ова Неда Коруновска од тинк-тенк Реактор ќе каже: „Клучен факт е дека навистина најмалку истражувања, најмалку податоци постојат таму каде што се најпотребни - во земјите во развој, во земјите во транзиција, во земјите кои се соочуваат со најголеми проблеми. Од друга страна концептите, конструктите и теориите кои се базирани и докажани во западниот свет не даваат резултати, односно не се применливи во нашиот контекст и на нашето подрачје и мислам дека тоа е клучниот проблем со кој ние се соочуваме, недостаток од податоци, недостаток од домашна научна литература, кој ќе ни биде појдовна основа за одговор на одредени прашања кои што ние ги поставуваме.“

Понатаму, проблемот не е толку во квантитетот и квалитетот на самото знаење што се создава, ниту пак недостигот на пари и бирократијата, колку што е недостигот на научно љубопитство.
Целата академска заедница паѓа на овој тест. Не успева кај младиот човек да стимулира научно љубопитство. Иако на оваа тема, еден професор жестоко ми се спротистави со тезата дека факултетските професори не се должни никого да заинтересираат, тие очекуваат во предавалните да работат со изградени личности кои знаат што бараат во високо образовна институција, овде се работи за системски неуспех, а не само на поединци - професори.
Се работи за духот на општеството во кое растеме и се развиваме, а во кое наголемо виорат анти-интелектуални тенденции, брза храна - брзо знаење.

Едноставно за научниците и уметниците нема изговори изречени во недостиг на пари.
Поривот и инстинктот за сознание се издигаат над „немањето“ и препреките.

Дека тоа не е идеализам, умно укажува професор Емилија Симоска од Институтот за социолошки и политичко -правни истражувања: „Она што ми е исто така жал е впечатокот на помладите колеги за отсуството на обуки, дека нема каде да стекнат обука за научно истражувачка дејност. Обука за научно истражувачка работа не постои. Ајнштајн немал обука од областа на истражувањата, тој создавал наука. Хегел и Кант и сите социолози и филозофи од кои што сме се едуцирале немале обука за наука, немале ни Интернет, го користеле она што им било достапно, па создале системи без кои ние денес не можеме да ги правиме нашите истражувања. Не е проблемот во тоа. Не е проблемот ни во процентот на истражувачка пракса кој што го има на факултетите или не. Проблемот е дали се стимулира тоа интелектуално љубопитство, кое ако се стимулира непобитно ќе го одведе субјектот во наука и без да оди на курс и без да некој му објаснува дали тоа методолошки се прави вака или онака. Самата методологија е занает, но без интелектуалното љубопитство, (се слагам дека во нашето општество системот не е особено стимулативен), ние не можеме да имаме никакви резултати.“

Исто така за нас многу важна тема е односот на политиката кон политичките истражувања и обратно. Ние како млади истражувачи треба навистина да ги испитаме можностите и опасностите од овој однос. Зборуваме за пропусливи мембрани меѓу општествената наука, идеологија и политичка пракса. Имаме амалгам на научна идеологија кој надвиснува над нашите академии и тинк тенкови, најмногу под притисокот на донаторите.

Ова прашање го покренува Дане Талевски: „Политиката од една страна е корисник и
нарачател на научните истражувања, а од друга страна е предмет на истите тие истражувања.
Секогаш мора да имаме предвид дека истражувањата можат само да помогнат во процесот на креирање на политики, но реално тие не се единствениот фактор во процесот на донесување на
одлуки. Истражувањата покажуваат што е можно да се направи, но политиката одлучува што ќе се направи.“

Ве поканувам да ја прочитате транскрипцијата па да отвориме една наша интерно -јавна дебата околу состојбите во истражувањата во општествените науки од позиција на млади истражувачи и студенти.

Повелете:
Транскрип од конференцијата на тема: Состојбата на истражувањата во општествените науки во Р. Македонија

Личност на годината според Тајм Магазин

Светски познатиот магазин Тајм, секоја година избира личност на годината, личност за која се смета дека имала најголемо влијание врз светските настани во текот на годината. За личност на 2011 година е избран протестирачот, кој ги претставува сите оние што ги кренаа своите гласови против авторитарните режими, против оние 1% кои ја диктираат светската економија, против сите оние кои си дозволија да ги ограничуваат и повредуваат човековите права. Од Тунис, преку Египет и Либија се до Сирија, обичниот човек одлучи да каже НЕ! на сите оние маскирани во државниот авторитет кои му ги узурпираа основните човекови права. Следеа пролетните протестите во Шпанија и Грција, поттикнати од економската ситуација на земјите. Во Њу Јорк на Вол Стрит се собраа оние кои се против економската политика која е во полза само на оние најмоќните, против оние 1%, кои очигледно заборавиле дека 99>1. Последни се протестите во Москва, каде 50.000 руси излегоа да се побунат против изборните резултати.

Никако не смееме да ги заборавиме протестите во неколку македонски градови против обидот да се прикрие убиството и убиецот на младиот Мартин Нешкоски од страна на министерството за внатрешни работи. #Протестирам покажа дека гласот на обичниот народ е најгласен и дека вистината не може да се сокрие доколку има некој кој ја бара.

Голем дел од овие настани можеби и немаше да се случат, или во најмала рака сето тоа ќе се одвиваше поспоро доколку не беа социјалните медиуми, но сепак, народот е тој што треба да ги добие најголемите заслуги.

Дами и господа, личноста на годината:

За повикувањето на поврзаноста со античките Македонци кај современиот македонски народ

Свеста за поврзаноста, блискоста и повикувањето на античките Македонци и античка Македонија кај современиот македонски народ и држава Македонија воопшто не е нова појава, како што се обидуваат да докажат одредени кругови. Напротив, не само што оваа појава е позната уште во XIX век, свеста за поврзаноста со античка Македонија во постојано и во континуитет го следи македонското национално живеење.

Пред да ги разгледаме причините за ова повикување и свест за потекло од античките Македонци кај современиот македонски народ, треба да се спомене еден многу очигледен факт околу нашата поврзаност со античка Македонија. Без оглед на сите врски (и нивното проучување): генетски, археолошки, јазични (лингвистички), културолошко-фолкористички, историски, географски, колку и да се обидуваат одредени кругови да ја одрекуваат и жестоко негираат поврзаноста на античките и современите Македонци и Македонија, сепак таа поврзаност постои. Дури и оние кои ја негираат поврзаноста да се во право со нивните аргументи, па ние да немаме ништо заедничко со античките Македонци и Македонија, самиот факт што ние ги носиме имињата Македонија и Македонци, кои пак потекнуваат од античко време т.е. античка Македон(ија), укажуваат дека сепак сме поврзани и постои врска, ако ништо друго барем врз основа на истото име (и земја) кое го носиме.

Од историјата ни е познато дека значаен дел на македонските национални дејци, револуционери, учебникари се сметале себеси и Македонците за директни потомци на царевите Филип и Александар и античките Македонци. Тука се вбројуваат Ѓорѓија Пулевски, Исаија Мажовски, Димитар Македонски, Никола Карев, Јане Сандански... Познати се прогласите на Македонското (Кресненско) востание од 1878 и Привремената влада на Македонија од 1880 во кои се зборува за „војска на Александар Македонски“ и се „бара реставрација на античка Македонија“. За оваа појава на свест за поврзаност со античките Македонци сведочат и странски патеписци, дипломати и дејци, а посебно и бугарски национални дејци како Петко Рачов Славејков. Сакајќи да ја искажат својата македонска национална посебност и самобитност и поврзаност со националното име Македонци (посебно во однос на културно-јазично блиските Срби и Бугари) од една страна и истовремено сакајќи да се подигне моралот кај македонските маси повикувајќи се на славната историја на Македонија од антиката од друга страна, во екот на македонското национално будење и преродба во XIX век се појавува оваа свест и повикување на потекло од античките Македонци на современиот македонски народ.

Силното идентификување со името Македонија (кое потекнува од антиката) во текот на целата национална преродба и национално-ослободителна војна почнувајќи од Разловечкото востание од 1876 чие знаме го носеше натписот МАКЕДОНИЈА и разјарениот лав, па се до НОВ и АСНОМ, укажува на тоа дека не само што нашите предци природно се идентификувале со ова име, туку и тие јасно врз основа и под името Македонци и Македонија (ВМРО, ТМОРО, АСНОМ, ПОМ, КПМ) започнале организирано национално-ослободително движење и организации со цел за создавање на своја држава и целосна национална афирмација како Македонци и Македонија. Овие факти јасно говорат и даваат одговор за тоа кој народ на Балканот единствен и од секогаш се идентификувал и (прв) го користел името Македонија за својата земја, самиот себеси и своите организации, движења и во секојдневниот живот, а посебно во контекст на негирањето на правото на нашата држава да го носи името Македонија и притисоците за негова промена.

По создавањето на македонската држава со АСНОМ по Втората светска војна и за времето под Југославија, свеста за поврзаност со античка Македонија и античките Македонци иако во многу мал и незабележлив обем, сепак постоела. Иако државната политика и доктрина на СФРЈ било словенството, сепак во историските книги во Македонија стоеле делови за античка Македонија и нејзините кралеви Аминта, Пердика, Филип, Александар. Најочигледен пример се 3 тома „Историја на македонскиот народ“ издадени во 1969 година, во чија прва книга на 15-20 страници стои дел за античка Македонија и походот на Александар Македонски. Истовремено во книгите кои ја проучувале македонската национална свест од политиколошки, социолошки и историски карактер на автори како Драган Ташковски, Славко Милосавлевски редовно се споменува повикувањето и свеста за поврзаноста со „старите Македонци“ кај дејците (Пулевски) од периодот на преродбата.

Со стекнувањето на независноста на Македонија во 1991 година, оваа појава на свест за потекло и поврзаност со античките Македонци и Македонија повторно се појавува со многу поголеми размери, ентузијазам и поддршка не само од граѓаните и граѓанското општество туку и од официјалните државни институции и установи. Уште во 1991/1992 за државно знаме на Македонија во Собранието се усвојува 16 зрачното сонце од Кутлеш, симбол на античка Македонија и кралската династија Аргеади на која припаѓале Филип II и Александар III Македонски. Токму под ова знаме на служба биле и личности кои денес жестоко се спротиставуваат на повикувањето за поврзаност (и потекло) од античките Македонци, како што се Љубомир Фрчкоски или Стојан Андов. Одредени институции и министерства (за надворешни работи и култура) за свои симболи и грбови избрале мотиви од античка Македонија. Започнало именување на улици и булевари по Александар Македонски (главниот булевар на влезот во Скопје кај Автокоманда го носи тоа име од деведесетите). Истовремено во официјалната историска наука и во рамките на образовниот систем на независна Македонија се прифаќа и се вклучува поголемо изучување на античкиот период од историјата на Македонија. За граѓанското општество вреди да се спомене дека култот кон Александар Македонски и античка Македонија доживува невидени размери низ целата држава (пр. телевизија во Гостивар, радио и такси-компанија во Кичево го носат името Александар Македонски), се печатат книги, весници и списанија на оваа тема, се основа дури и здружение „Антички Македонци“ во Богданци, се чествуваат денот на раѓањето и смртта на Александар Македонски, приватни претпријатија и установи ги носат имињата на Филип и Александар. Во новиот милениум и 21 век оваа појава продолжува и со тоа што во летото 2006 година во Прилеп и Штип се откриени првите споменици на Александар Македонски, подароци-приватни донации на бизнисмени. Кулминацијата на оваа појава на свест за потекло и поврзаност со античка Македонија се случува во периодот 2007-2008 поради повтороното актуелизирање на прашањето за името и ветото од страна на Грција на самиотот на НАТО во Букурешт на 2.4.2008.

Повторното и овој пат посилно појавување на овој феномен на македонското национално постоење во периодот на независна Македонија делумно е на истите причини како и за времето на македонската национална преродба во XIX век - зацврснување на македонската национална самобитност и свест и зајакнување на националниот морал и дух повикувајќи се на најславното минато на Македонија од антиката. Но, во овој период оваа појава за повикување на поврзаност со античка Македонија, а посебно во најновиот период од 2008 година, се покренува и од една друга причина - негирањето на правото на името Македонија и неговото присвојување од страна на Грција во т.н. „спор за името“.

Познавајќи го фактот дека името Македонија потекнува и се појавува токму со античките Македонци и Македонија, на современите Македонци, во ситуација кога Грција бара промена на името на Македонија поради тоа што „античка Македонија била грчка и врз основа на тоа името Македонија било грчко и им припаѓало само ним“, не им преостанува ништо друго освен да ги покажат, докажат или побараат своите врски и поврзаности со изворот и појавата на името Македонија - античкиот период. Во ситуација кога се негира националното име (и идентитет) Македонија од позиции дека неговиот извор и прва појава во историјата се „своина“ (припаѓаат) на Грција и од таму само таа има право на него, го предизвикува и засилува овој феномен на свеста за потекло, поврзаност на современиот македонски народ со античките Македонци и Македонија. Тоа е сосема оправдано, затоа што кога едната страна која патем не го носи и нема никаква врска со името Македонија, а се повикува на него како свое (дел до своето културно-историско наследство) врз основа на поврзаност со периодот на неговата појава и „извор“ и притоа забранувајќи го правото на другата страна да го носи тоа име, сосема е очекувано другата страна (Македонија и Македонците) исто така да се повикаат на периодот на појавата и потеклото на своето име во контекст на своја и своевидна одбрана на правото да го носи сопственото име. Токму затоа при тв-дуелот на Студио 2 на А1 тв од 19.6.2009, Паско Кузман свесно или несвесно на својот соговорник Љубчо Георгиевски на прашањето зошто толку се инсистира на врските со античка Македонија, одговори дека тоа е неопходно за да се докаже нашето право на името Македонија.

Одредени (интелектуални) кругови и дел од граѓаните незадоволни од политизацијата на овој феномен од политичките партии (па и државните институции) сосема го отфрлаат и дури жестоко се противат, често изнесувајќи лажни факти (дека тој настанал сега, се отфрлала и негирала нашата поврзаност со словенството). Одбивноста поради политизацијата кај граѓаните е сосема оправдана и легитимна, но жестокото противење на интелектуални кругови кои за жал не ја проучиле и сфатиле суштината на овој феномен е крајно неиздржано. Повикувањето на античка Македонија ниту во историјата ниту сега не го одрекува нашето словенско културно-јазично-историско наследство , впрочем и самиот Пулевски пишувал „наш цар Филип славјанин је, наш цар Александар славјанин је, наши славјански баби ги родиле“, а официјалната наша наука и образованието сеуште не учат за светите Кирил и Методиј, Климент и Наум.

Суштината на овој феномен како во минатото така и денес веќе ја кажавме: потребата од искажување и зајакнување на македонската национална свест, посебност и самобитност, подигнување и воздигнување на националниот дух и чувство преку повикување на славното минато на Македонија и во најново време потребата да се докаже и покаже директна поврзаност со потекнувањето, појавата и „изворот“ на името Македонија и правото нашата држава да го носи тоа име не наштетувајќи никому. Од аспект на политичката дебата во современото демократско општество на Македонија во 21 век, останува како високо свесни, морални и слободљубиви граѓани, со факти и аргументи да зборуваме за користа или штетата што ќе ја има македонскиот народ и држава од повикувањето на овој феномен. Тој е одамна присутен во националното битисување на Македонците како народ, во различни услови и различни размери и тоа непобитен факт кој не може да се одрече и негира. Дебата околу неговата корисност и штетност во современите услови, текови и живеење е нешто сосема друго и исходот од неа треба да е плод на здраворазумно размислување, факти и аргументи, а не ефтини пропагандни и дневнополитички фрази.

Seattle

Среде целата галама која Occupy Wall Street протестите ја кренаа, анализирани и преанализирани од социолози, политиколози, држмемајколози и Драган Павловиќ Латас, би сакал да го искористам блогов да ве потсетам вас, ценети кликери и по некој залутан читател дека наближува еден често забораван и занемаруван јубилеј. Јубилејот за кој зборувам е 30 ноември, датумот на кој навршуваат 12 години од протестите во Сиетл, каде за првпат беше одржан координиран, јасно артикулиран и масовен чин на отпор против перфидното поткопување на демократијата и граѓанскиот суверенитет од страна на меѓународните финансиски институции и мултинационалните корпорации, кои под закрила на слоганот "слободна трговија" воспоставија контрола врз глобалните текови на consumer goods, на сировини, капитал и на труд, секогаш на сметка на земјите во развој и неразвиените држави.

Ние бевме малечки, па не се сеќаваме на периодот за кој Ванчо Узунов зборуваше со занес- пробивот, да не речам пенетрацијата на Светската трговска организација, ММФ и Светската Банка во повеќето земји во светот, шиткајќи една иста формула- дерегулација, даночни олеснувања, реформи на пазарот на труд, занемарување на животната средина, накратко- отстранување на сите "трговски бариери" кои и' пречат на слободната трговска размена, која секогаш, без исклучок, носи богатство, слобода и прогрес. Како идеолошка заднина на овој пробив служеа неолибералните догми кои не смееа да се преиспитуваат додека траеше бум-фазата на економскиот циклус: држава-лоша/пазар-добар, бирократија-неефикасна/бизнис-оптимизирачки, итн. Ги учевме по економските предмети на факултет, а потоа гледавме како кризата ги превртува сите на глава.

Она што мене ми падна во очи беше следното: Протестите во Сиетл и денешните протести, покрај делумното тематско поклопување, делат уште една заедничка црта, а тоа е дека демократската и либерална американска држава почна да ги репресира во истиот момент кога тие јасно го артикулираа својот политички став и правци на делување. Медиумите почнаа со кампања на оцрнување и обезвреднување на целите на луѓето кои протестираа, ги нарекуваа "хипици, анархисти, хипстери, лудаци, пензионери", иако во првите мигови, додека беа доволно небитни беа "млади луѓе кои во мал број излегоа на мирен начин да го покажат своето незадоволство од начинот на кој Вол Стрит ја деформира американската економија". Кој ги украде тие млади луѓе и ги замени со лудаци?

Протестот во Сиетл во 1999, како Occupy Wall Street, беше точка на прекршување, иако се случуваше во период на бум на глобалната економија. Откако насилно беше растурен под изговор дека анархисти (за кои многу луѓе тврдат дека биле полициски провокатори) почнале да кршат излози, откако беше прогласена вонредна состојба (!), медиумите успеаа целосно да го искриват coverage-ot и да направат нешто што во суштина беше мирен протест да изгледа како крваво пирување на разулавени толпи.  Како директна последица на Сиетл беше основан сајтот indymedia.org, кој, поучен од примерот на тогашните протести, почна да нуди алтернативни толкувања на таквите настани ширум светот, честопати излегувајќи со некоја вест пред мејнстрим медиумите да дојдат до неа и на тој начин претркувајќи ја пропагандата со вести на лице место. Како директна последица на Сиетл изникнаа мал милион микро-медиуми кои нудеа и нудат поинаков поглед врз светските настани, вонинституционален, демократски и автентично граѓански.

Лично не верувам дека протестите сами по себе може да доведат до промена во политичкиот или економскиот систем, но верувам дека секој битен, суштински и добро спроведен протест со квалитетен тајминг како овој остава зад себе механизми кои претходно не биле таму, со помош на кои им се отежнува животот на оние кои би сакале да прикриваат или погрешно да прикажуваат информации пред јавноста и удобно да живеат во мочуриштето на општата политичка апатија.

Приложувам овде линкови за оние од вас кои ги интересира нешто повеќе за она што се случувало тогаш. Сами заклучете колку (и дали) има сличности со она што се случува денес:

http://mondediplo.com/2000/01/08sinai

http://www.spark-online.com/february00/esociety/duford.html

http://www.indymedia.org/en/index.shtml

http://mondediplo.com/1999/11/02george

Патем, чест ми е што ве познавам, луѓе. Ја да си кажам.